Perfectionisme

Wat is perfectionisme?

Alles wat ik doe, wil ik helemaal perfect doen.

Zo probeer ik te voorkomen dat er ook maar iemand commentaar zou kunnen hebben. Op kantoor dek ik mezelf in door te zeggen dat mijn rapport nog maar een concept is. Thuis doe ik er alles aan om een goede moeder en echtgenoot te zijn.

Diep van binnen baal ik van mezelf en denk ik: shit, ik kan dit gewoon allemaal niet en ik heb niet eens een fulltimebaan! Dit is het verhaal van veel van mijn cliënten. Herken jij dit? Dan ben jij waarschijnlijk ook een echte perfectionist. Wat is dat eigenlijk perfectionisme en hoe komt het toch dat je hier zo’n last van kunt hebben?

Om meer te weten te komen over perfectionisme dook ik vorige week in het boek dat over het tegenovergestelde gaat van perfectie, namelijk imperfectie: “De moed van imperfectie” van Brené Brown.

In dit boek beschrijft Brown op een hele toegankelijke manier de resultaten van haar onderzoek over imperfectie én perfectionisme. Ik deel graag haar belangrijkste inzichten met jou.

Wat is perfectionisme?

We denken meestal dat perfectionisme gaat over het best mogelijke uit jezelf halen. Het wordt gekoppeld aan presteren. Daarom wordt perfectionisme, zeker op het gebied van werk, vaak alleen maar toegejuicht. Ergens is dat ook wel te begrijpen. Bij veel bedrijven gaat het nou eenmaal om het resultaat en wie kan je dan beter in dienst hebben dan een perfectionist die zorgvuldig is en altijd streeft naar het perfecte eindproduct.

Gezond is het alleen niet, en ook niet altijd even tijd efficiënt maar dat terzijde.

In werkelijkheid gaat perfectionisme namelijk helemaal niet over het beste uit jezelf halen.
Perfectionisme is volgens Brown:

1. “de overtuiging dat we, als we perfect leven, afkeuring door anderen kunnen minimaliseren of voorkomen. Perfectionisme is een vorm van zelfbescherming.”

2. “perfectie nastreven om goedgekeurd en geaccepteerd te worden door anderen. Hierbij hoort de overtuiging: “ik ben wat ik doe en hoe goed ik dat doe”.

3. “volledig op de ander gericht: wat zullen ze ervan vinden?”

Het heeft dus alles te maken met angst om tekort te schieten en daar om te worden afgewezen.

Hoe zit perfectie ons in de weg?

Als gevolg van die angst blijkt perfectionisme succes in de weg kan staan en dat het zelfs kan leiden tot depressie, stress, verslaving en een gevoel van onmacht. Dit heeft weer gevolgen voor hoe jij je dagelijkse leven invult.

Stel je hebt een droom of verlangen. Je wilt graag je eigen onderneming beginnen of een carrièreswitch maken naar een creatief beroep. Je ziet het al helemaal voor je en het lijkt je echt fantastisch, maar dan.

Zie je ineens alleen maar wat er allemaal mis kan gaan. De onzekerheid van die nieuwe keuze. De angst slaat toe. Kan ik dit wel (goed)? Wat nou als het mislukt? Wat zal mijn partner/vader/moeder/vriend/vul zelf maar in dan wel niet denken?

Als je veel last hebt van perfectionisme, dan is het risico en de angst op falen is zo groot, dat je liever je droom opgeeft dan ervoor te gaan en en de kans te lopen imperfect te zijn.

Ook in het moederschap werkt perfectionisme je vooral tegen. Het maakt je gestrest en kunt minder genieten van je gezin.

Het ironische van perfectionisme is dat het juist de kans op falen vergroot. Immers, perfectionisme nastreven is een onhaalbaar doel. Hoe meer je dit blijft nastreven, hoe groter de kans dat je ervaart dat je faalt. Dat gevoel van falen, dat je koste wat het kost wilt voorkomen, overkomt je dan toch. Dat zorgt dan weer voor een gevoel van onmacht.

Tijd dus om perfectionisme los te laten en om imperfectie – leren – te omarmen, maar hoe doe je dat?

We doen allemaal ons best

Toen ik deze zin las in het boek, dacht ik: ja dit is het! Hier gaat het om. We doen allemaal ons best, en dat is goed genoeg.

Weet je nog vroeger. Als kind vinden we het heel gewoon dat wanneer we iets nieuws leren, we mogen oefenen en dat we daarbij hulp krijgen. We leren dat we moeten proberen, doorzetten en falen tot het lukt. Zo leerde we allemaal lopen, eten, fietsen, schrijven, lezen, rekenen. Oefenen, je best doen en leren van je fouten.

Zodra we op school komen en we leren hoe belangrijk goede rapportcijfers zijn, veranderd er iets. De nadruk ligt niet meer op oefenen, maar op het resultaat. Eerst gaat het om rapportcijfers, daarna over diploma’s en later over salaris. Hard werken, je best doen dat wordt in onze maatschappij nog steeds – al vindt er de laatste jaren gelukkig wel een verandering in plaats – minder beloond dan resultaten en prestaties. Daarmee geven we bewust en onbewust onze kinderen weer de boodschap mee: “ik ben wat ik doe, en hoe goed ik dat doe.”

Een andere boodschap, die van “gewoon” je best doen en falen mag, kan daarom niet alleen jezelf, maar ook je kinderen helpen.

Omgaan met perfectionisme

“Om met perfectionisme te overwinnen, moeten we erkennen dat we gevoelig zijn voor schaamte, afkeuring en verwijten. Daarnaast zullen we schaamtebestendigheid en compassie met onszelf moeten ontwikkelen.”

In de bewoording van Brown klinkt het nu alsof we perfectionisme moeten verslaan, dat vind ik zelf wat ver gaan. Perfectionisme zit soms zo gebakken in wie je bent dat het bij je is gaan horen. In haar boek geeft ze zelf ook aan dat we allemaal op een bepaalde manier perfectionistisch zijn. De een heeft er alleen veel “last” van en de ander minder.

Op een andere manier omgaan met perfectionisme, zodat het geen negatief effect heeft op jezelf en je omgeving, daar gaat het volgens mij om.

Omgaan met perfectionisme, zo zegt Brown, doe je door te leren om gaan met schaamte en door de compassie voor jezelf te vergroten.

Schaamte
Schaamte is het gevoel dat jij slecht bent. Schaamte gaat over jezelf, niet over je gedrag. Schaamte is funest voor ons idee dat je jezelf kan veranderen en verbeteren.

Schaamte ontkennen, versterkt schaamte. Het beschadigt je gevoel van eigenwaarde, omdat je ergens gelooft dat je niet genoeg bent. Schaamte gaat over de angst om te worden afgewezen om wie je werkelijk bent.

Schaamte ligt in wezen aan perfectionisme ten grondslag.

Schaamte ontstaat tussen mensen en het verdwijnt ook tussen mensen zegt Brown. Door over je gevoel voor schaamte te praten, te schrijven, door het te delen met iemand die je vertrouwt wordt het kleiner. Als je met een vertrouwde vriendin deelt waar jij je over schaamt, zal ze je gevoel hoogstwaarschijnlijk herkennen. Niemand leeft zonder schaamte, iedereen herkent dit in zichzelf.

Door te delen met anderen groeit je schaamtebestendigheid, waardoor je ermee om kunt gaan zonder gevoel voor eigenwaarde te verliezen, en uiteindelijk meer moed, compassie en verbondenheid te ontwikkelen als gevolg van die ervaring.

In dit geval is de quote “wat je aandacht geeft groeit, niet van toepassing. Het enige wat groeit door aandacht te geven aan je gevoel voor schaamte, is de verbinding met anderen. Je deelt jouw gevoel en reken maar dat iemand anders dit herkent.

Zelfcompassie
Zelfcompassie is niks anders dan aardig zijn voor jezelf. In de spiegel kijken en denken: “ik mag er zijn”. Een fout maken en denken: “Het is jammer, maar ik heb mijn best gedaan en dit kan iedereen gebeuren”. Iedereen heeft tekortkomingen, daarin ben je niet uniek. Het is de kunst om de gevoelens van afwijzing ten aanzien van jezelf die je hebt niet te overdrijven, maar ook niet te onderdrukken. Het is wat het is, en dat is oké.

Als jij beter om kunt gaan met gevoelens van schaamte, en je compassievol naar jezelf kunt kijken, dan zal dat je neiging om perfectie na te streven verminderen.

 

De voordelen van imperfectie

Als je perfectionisme kunt loslaten brengt dat heel veel voordelen met zich mee. Volgens Brown zijn vergroot het je moed, compassie en verbondenheid.

Moed

“De moed om authentiek te zijn, om jezelf te zijn.”

Moed komt van het Engelse “Courage”: wat zoveel betekend als zeggen wat je op je hart hebt. Moed gaat over het op het spel zetten van je kwetsbaarheid, en wat is er kwetsbaarder dan helemaal authentiek jezelf te zijn inclusief al je kwaliteiten en tekortkomingen.

Authentiek zijn klinkt misschien wat vaag, maar het gaat maar over een heel belangrijk ding, namelijk de keuze om trouw te zijn aan jezelf en daarnaar te handelen. Het is dus ook niet zo dat de ene persoon wel authentiek is en de andere niet. Je kunt elke dag opnieuw kiezen om authentiek, om jezelf te zijn.

Het gaat over het loslaten wie je denkt te moeten zijn, en accepteren wie je werkelijk bent.

Compassie

“Je bent in staat om compassievol te (h)erkennen dat iedereen, inclusief jijzelf, zwakke en sterke kanten heeft.”

Voor anderen maar vooral voor jezelf. Aardig zijn voor jezelf, ook wanneer je faalt. Erkennen dat je ook maar een mens bent en dat iedereen nou eenmaal te maken krijgt met lijden en tekortkomingen. Je bent niet de enige. Door compassie groeit compassie. Voor jezelf en voor anderen.

Verbondenheid met anderen

“Je kunt je liefdevol verbinden met anderen, omdat je erin gelooft dat iedereen goed genoeg is.”

Het delen van onze kwetsbaarheden, zoals angsten zorgt ervoor dat we ons kunnen verbinden met anderen. Denk maar eens terug aan de mooiste en waardevolste gesprekken die je ooit hebt gevoerd. Daarin ging het vast niet over koetjes en kalfjes.

Verbinding ontstaat daar waar mensen hun hart openzetten voor elkaar.

Lang leve imperfectie!

“Perfectionisme bestaat niet in een vacuüm, maar raakt iedereen om ons heen.”

Het is wel duidelijk dat we er niks aan hebben om perfectie na te streven. Imperfectie hoort bij het leven en levert je – in the end – veel meer op. Het is gezonder voor jezelf en ook een mooie boodschap om door te geven. Om onze kinderen te leren over imperfectie doordat ze dit zien en voelen in ons als moeders en vaders.

Imperfect leven is niet simpel. Er is geen gouden formule voor. Als je al jarenlang gewend bent om perfectie na te streven, dan verander je dat niet van de ene op de andere dag. En dat is oke, het hoeft namelijk niet perfect te zijn! Je mag oefenen, falen en opnieuw proberen. Elke dag opnieuw kun jij kiezen voor een imperfect leven.

Hoe ga jij om met je eigen perfectionisme? Deel jouw ervaring gerust in de comments.

Lindsey Hermans

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top